Опыт церковного академического перевода книги пророка Исаии по LXX. Главы 1–6
https://doi.org/10.31802/BCA.2025.25.1.003
Аннотация
Полный перевод Септуагинты на русский язык остаётся предметом чаяний в Русской Православной Церкви. Пока ещё она использует в качестве богослужебного Писания церковнославянский текст. Он во многом калькирован с греческого, однако принцип нормативности толкований святых отцов, которые в абсолютном большинстве комментируют именно Септуагинту, затруднён в применении, поскольку их толкования во множестве случаев не вяжутся с синодальным и современными переводами Ветхого Завета, в основу которых положен Масоретский текст. Перевод П. А. Юнгерова неполон и отчасти уже устарел с методологической точки зрения. Сейчас независимо друг от друга появляются новые переводы отдельных книг Септуагинты. Представленный в нижеследующей публикации опыт перевода первых шести глав Книги пророка Исаии LXX отличается осознанной, выстраиваемой в качестве метода опорой на принцип церковности: перевод должен не заключать в себе церковные толкования, а быть максимально открытым для них. Как этого достичь — вопрос техники перевода, которая апробируется в настоящее время. Продолжение ожидается.
Об авторах
И. С. ВевюркоРоссия
Илья Сергеевич Вевюрко, кандидат философских наук, доцент кафедры, доцент
философский факультет; кафедра философии религии и религиоведения; богословский факультет; кафедра теологии
119234; Ленинские горы, МГУ; учебно-научный корпус «Шуваловский», философский факультет; Москва
Е. А. Кропинов
Россия
Егор Алексеевич Кропинов, студент
127051; Лихов пер., д. 6, стр. 1; Москва
Список литературы
1. A New English Translation of the Septuagint and the Other Greek Translations Traditionaly Included Under That Title / ed. by A. Pietersma and B. G. Wright. Oxford: Oxford University Press, 2007.
2. Basilius Caesariensis. Commentarius in Isaiam prophetam // PG. T. 30. Col. 117–668.
3. Biblia Hebraica Stuttgartensia / ed. K. Elliger et W. Rudolf. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 51997.
4. Bibliorum sacrorum Latinae versiones antiquae seu Vetus Italica. T. 2. Remis: Apud Reginaldum Florentain, 1743.
5. Cyrillus Alexandrinus. Commentarius in Isaiam Prophetam // PG. T. 70. Col. 9–1449.
6. Der Prophet Jesaia nach der aethiopischen Bibeluebersetzung. T. 1: Der aethiopische Text / hrsg. von J. Bachmann. Berlin: E. Felber, 1893.
7. Gregorius Nazianzenus. Oratio XLI // PG. T. 36. Col. 623–664.
8. Hieronymus Stridoniensis. Commentarius i n Isaiam Prophetam // PL. T. 24. Col. 17–678.
9. Isidorus Pelusiot a. Epistolarum liber secundus // PG. T. 78. Col. 455–728.
10. Joannes Chrysostomus. Interpretatio in Isaiam prophetam // PG. T. 56. Col. 345–407.
11. Origenes. Homiliæ in visiones Isaiæ // PG. T. 13. Col. 219–253.
12. Origenis Hexaplorum quae supersunt; sive, Veterum interpretum Graecorum in totum Vetus Testamentum fragmenta : in 2 t. / ed. Fr. Field. Oxonii: E typographeo Clarendoniano, 1875.
13. Platonis Opera / recogn. brev. adnot. crit. instr. I. Burnet. T. 3. Oxonii: E typographeo Clarendoniano, 1903. (Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis).
14. Polybii historiae: in 5 vols. / ed. A. L. Dindorfio cur. retract. T. Buettner-Wobst. Vol. 1: Libri I–III. Berolini; Novi Eboraci: W. de Gruyter, 21905. (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana).
15. Prophetae maiores, in dialecto linguae Aegyptiacae Memphitica seu Coptica : in 2 t. / ed. H. Tattam. T. 1. Oxford: Oxford University Press, 1852.
16. Rufinus Aquiliensis. Commentarius in Symbolum apostolorum // PL. T. 21. Col. 335–386.
17. Sancti patris nostri E phraem Syri Opera omnia quae exstant Graece, Syriace, Latine : in 6 t. T. 2: Syriace et Latine. Romae: Ex typographia Vaticana, Jo. Mariae Henrici Salvioni, 1740.
18. Septuaginta. Vol. 14: Isaias / ed. J. Ziegler. 3 Aufl. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1983.
19. Septuaginta Deutsch: Die griechische Alte Testament in deutscher Übersetzung / hrsg. von W. Kraus, M. Karrer. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 22010.
20. Severianus Gabalensis. In mundi creationem orations // PG. T. 56. Col. 429–499.
21. The Old Testament in Syriac A ccording to the Peshiṭta Version / ed. on Behalf of the International Organization for the Study of the Old Testament by the Peshiṭta Institute Leiden. Pt. 3/1: Isaiah. Leiden: E. J. Brill, 1993.
22. Theodoretus Cyrensis. Interpretatio eclogario in Isaiam prophetam // PG. T. 81. Col. 215–495.
23. Theophylactus Achridiensis. Enarratio in Evangelium Joannis // PG. T. 123. Col. 1127–1348.
24. Vetus Testamentum Syri ace iuxta simplicem syrorum versionem. Ps. 3/1: Liber Isaiae. Leiden: E. J. Brill, 1993.
25. Victorinus Petavionensis. Scolia in Apocalypsin beati Joannis // PL. T. 5. Col. 317–344.
26. Աստվածաշունչ մաթեան. Կոստ անդնուպոլիս: Գ. Պաղտատլեան, 1895. [Священное Писание. Константинополь: Г. Пахтатлян, 1895].
27. მცხეთური ხელნაწერი. თბილისი: მეცნიერება, 1985. [Мцхетская рукопись. Тбилиси: Мецниереба, 1985].
28. Библїа сиреч книгы Ветхаго и Новаго Завета, по языку словенску. Острог: Тип. кн. К. К. Острожского; Печ. Иван Федоров, 1581; М.; Л.: Слово-Арт, r1988.
29. Книги Ветхого Завета в переводе П. А. Юнгерова: Большие пророки. М.: ИC РПЦ, 2006.
30. Творения святого Исидора Пелусиота : в 3 ч. Ч. 2. М.: В типографии В. Готье, 1860.
31. Графов А. Э. Словарь библейского иврита. М.: Текст, 2019.
32. A Greek-English Lexicon / comp. by H. G. Liddell and R. Scott; rev. and augment. by H. S. Jones with the assist. of R. McKenzie and with the coop. of many scholars; with a rev. suppl. Oxford: Clarendon Press, 91996.
33. Kooij A., van der. Stump or Stalk: Isaiah 6:13 in the Light of the Ancient Versions // Journal of Northwest Semitic Languages. 2014. Vol. 40 (2). P. 17–26.
34. Müller M. The First Bible of the Church: A Plea for the Septuagint. Sheffield: Academic Press, 2009.
35. Muraoka T. A Greek-English Lexicon of the Septuagint. Louvain; Paris; Walpole (Mass.): Peeters, 2009.
36. Pentiuc E. J. The Old Testament in Eastern Orthodox Tradition. Oxford: Oxford University Press, 2014.
37. Polybios-Lexikon. Bd. 1/1: α–γ / bearb. von A. Mauersberger, Ch.-F. Collatz, H. Helms und M. Schäfer. Berlin: Akademie Verlag, 22000.
38. Septuaginta Deutsch: Erläuterungen und Kommentare zum griechischen Alten Testament / hrsg. von M. Karrer und W. Kraus. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2011.
39. Tov E. The Text-Critical Use of the Septuagint in Biblical Research. Winona Lake (Ind.): Eisenbrauns, 32015.
40. Wexler P. Extinct Jewish Linguistic Strata in the Slavic Lands (Other than Slavic) // Wexler P. Explorations in Judeo-Slavic Linguistics. Leiden: E. J. Brill, 1987. (Contributions to the Sociology of Jewish Languages; vol. 2) P. 10–80.
Рецензия
Для цитирования:
Вевюрко И.С., Кропинов Е.А. Опыт церковного академического перевода книги пророка Исаии по LXX. Главы 1–6. Библия и христианская древность. 2025;(1):75-115. https://doi.org/10.31802/BCA.2025.25.1.003
For citation:
Veviurko I.S., Kropinov E.A. An Attempt on Ecclesiastical and Academical Translation of LXX: Isaiah 1–6. Bible and Christian Antiquity. 2025;(1):75-115. (In Russ.) https://doi.org/10.31802/BCA.2025.25.1.003
JATS XML





